[Koalicja-l] Obchody Dnia Domeny Publicznej 2010

Grodecka Karolina karolinagrodecka w gmail.com
Pią, 1 Sty 2010, 14:05:57 CET


Witajcie,

Dzień Domeny Publicznej już za nami. Jeszcze raz dziękujemy wszystkim,
z którymi mieliśmy przyjemność spotkać się w Bibliotece Narodowej i
podyskutować o różnych aspektach domeny publicznej. Poniżej
zamieszczamy sprawozdanie z przebiegu obchodów.

"Domena publiczna wymaga ochrony"

Polskie obchody światowego Dnia Domeny Publicznej 2010

1 stycznia 2010 roku kończy się okres ochrony prawami autorskimi dzieł
Witkacego, Romana Dmowskiego, Zygmunta Freuda, W.B. Yeatsa i tysięcy
innych twórców zmarłych w roku 1939. Oznacza to, że będą one mogły
trafić do cyfrowych bibliotek i być wykorzystywane bez ograniczeń.
Podczas obchodów Dnia Domeny Publicznej w Bibliotece Narodowej
przedstawiciele organizacji pozarządowych, bibliotek, instytucji
kultury i prawnicy debatowali nad stanem udostępniania zasobów kultury
w Polsce. Wnioski z tej dyskusji nie są optymistyczne.

Polskie obchody Dnia Domeny Publicznej zorganizowała po raz drugi
Koalicja Otwartej Edukacji, zrzeszenie instytucji edukacji i kultury
promujące otwarty dostęp do wiedzy. Odbyły się one w siedzibie
Biblioteki Narodowej.
Podczas obchodów zaprezentowano multimedialną prezentację na temat
domeny publicznej stworzoną przez członków Koalicji, odbyły się
warsztaty z zakresu udostępniania zasobów kultury prowadzone przez dr
Aleka Tarkowskiego (Creative Commons) i Jarosława Lipszyca (Fundacja
Nowoczesna Polska), a Piotr Waglowski (prawo.vagla.pl) przedstawił
analizę prawną problemów związanych z domeną publiczną.

W praktyczny sposób do obchodów dnia domeny publicznej przygotowują
się biblioteki cyfrowe - takie jak biblioteki akademickie skupione w
sieci dLibra czy serwis Wikiźródła udostępniający historyczne
materiały źródłowe - które od 1 stycznia będą udostępniać stopniowo
uwolnione w tym roku dzieła.
Swoisty happening urządza biblioteka Wolne Lektury, która zamierza
udostępnić wiersze Czechowicza i teksty Witkacego punktualnie o godz.
12, a następnie powiadomić o tym wszystkich użytkowników biblioteki na
blogu, w społecznściowych i emailami.

Z szansy, jaką jest przejście utworów do domeny publicznej, zamierzają
też korzystać wydawcy. Wydawnictwo Jirafa Roja szykuje specjalą edycję
"Narkotyków" Stanisława Ignacego Witkiewicza. Trafi ona do księgarń
już 4 stycznia.

Wśród problemów zdefiniowanych w toku dyskusji najważniejsze dotyczą
braku ochrony domeny publicznej. Domena publiczna definiowana jest
jako abstrakcyjny zbiór utworów, które nie są kontrolowane,
zabiezpieczane czy zawłaszczane przez kogoś na mocy systemu własności
intelektualnej. Prawo poszczególnych państw określa w różny sposób
zakres domeny publicznej, przez co konieczne jest wskazanie, której
jurysdykcji podlegają wykorzytywane materiały. W Polsce domena
publiczna  jest słabo rozumiana i wspierana. W polskim prawie brak
nawet używanej na całym świecie nazwy "domena publiczna", bo autor
tłumaczenia konwencji berneńskiej (której Polska jest sygnatariuszem)
użył w odpowiednim jej miejscu sformułowania "własność publiczna
państwa". Z braku systemowej ochrony prawa do dysponowania dziełami
nie objętych ochroną wynika szereg trudności i problemów.

Kluczowym zagrożeniem jest brak gwarancji dla samego dalszego
istnienia domeny publicznej.

W Polsce instytucje takie jak biblioteki cyfrowe nie mogą być pewne,
czy podejmowane przez nie niezmiernie kosztowne wysiłki
digitalizowania i udostępniania kultury nie zostaną zniweczone poprzez
np. kolejne przedłużenie okresu obowiązywania praw autorskich.
Przykładem mogą być choćby dzieła twórców, którzy do domeny publicznej
przeszli w tym roku. Utwory Stanisława Ignacego Witkiewicza już były w
domenie publicznej i można je było swobodnie wykorzystywać. Po raz
pierwszy trafiły do domeny publicznej w roku 1964, kiedy upłynął 25
letni okres obowiązujących wówczas praw autorskich. Kiedy w roku 1994
prawa przedłużono do lat 50 nie zostały one objęte, ale w roku 2001
prawa autorskie ponownie przedłużono do lat 70 po śmierci autora i
dzieła Witkacego przez ostatnie 8 lat nie mogły być swobodnie
wykorzystywane. Problemy z tym związane dotknęły m.in. teatry, które
chciały wystawiać jego sztuki, ale nie miały pewności w jaki sposób
uzyskać odpowiednie zgody.

Innym problemem jest funkcjonowanie technicznych zabiezpieczeń czy też
'zawłaszczanie' utworów przez odpłatne bazy danych, które mogą
ograniczać dostęp do utworów w domenie publicznej, niezależnie od
zasad prawa. Działania takie są kontrowersyjne, ponieważ wg globalnie
przyjętych założeń nic nie może hamować dostępu i określać zakresu
wykorzystania dzieł, do których wygasła ochrona.

Jak wskazywali prelegenci niepokojący trend wydłużania okresu
obowiązywania praw autorskich grozi zniweczeniem dotychczasowych
wysiłków instutucji edukacji i kultury, utrudnieniem dostępu do
zasobów kultury i wzrostem kosztów edukacji. Wskazywano przy tym, że
np. w związku z równym dostępem do rynku ceny książek będących w
domenie publicznej są wielokrotnie niższe od książek z treściami
prawnie zastrzeżonymi.

Obchody Dnia Domeny Publicznej dowiodły, że problematyka domeny
publicznej obejmuje szereg złożonych i wzajemnie zależnych od siebie
regulacji prawnych. Działania mające na celu wprowadzenie systemowej
ochrony prawnej domeny publicznej mają swoje uzasadnienie w aktach
prawnych. Zaniechanie tych działań grozi erozją całego systemu dostępu
i wykorzystania dóbr kultury

Kontakt dla prasy: Jarosław Lipszyc +48 662 01 22 61, Tomasz Ganicz
+48 513 319 816

Adres strony Dnia Domeny Publicznej:
http://koed.org.pl/dzien-domeny-publicznej/

Zdjęcia do wykorzystania:
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Polish_Public_Domain_Day_2009
http://www.flickr.com/photos/nowemedia/sets/72157622981689785/

Lista twórców przechodzących do domeny publicznej:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedysta:Polimerek/brudnopis



Z pozdrowieniami
-- 
Karolina


Więcej informacji o liście koalicja-l